ವಯಸ್ಸಿನ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಜೀವನದ ವೇಗ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಮನೆ ತುಂಬಾ ಮಕ್ಕಳ ಗದ್ದಲ, ಸಂಭ್ರಮ, ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇದ್ದ ಹಿರಿಯ ಜೀವಗಳು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯೋಗ, ವಲಸೆ ಜೀವನ, ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು – ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿರುವ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಒಂಟಿತನ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಡುವೆ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ‘ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರ’ ಎಂಬ ವಿನೂತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.
‘ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು – ನಮ್ಮ ಗೌರವ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಘೋಷವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಾಗದೆ, ಬದಲಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ, ದೈಹಿಕ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಬರುವಂತಿದೆ.
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರ ಯೋಜನೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳೇನು?
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2036ರ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 17ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಕೊರತೆ, ಮನರಂಜನೆಯ ಅಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿರಿಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವಯುತ ಜೀವನ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಅವರ ಏಕಾಂತವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆ, ಟಾಟಾ ಕಲಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದಿದೆ.
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದರೇನು?
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ 60 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ನಿಗದಿತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹಿರಿಯರ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು. ಒಂಟಿತನದಿಂದ ಬಳಲುವ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಮರಳಿ ತರುವುದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.
ಯೋಜನೆ ಹೇಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
ಈ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಚಿವ ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಖರ್ಗೆ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅರಿವು ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿರಿಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಕೊಪ್ಪಳ, ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 60 ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೇನು?
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಬದುಕಿಗೆ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹ ತುಂಬುವ ಹಲವಾರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
01. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು.
ಹಿರಿಯರ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ:
- ಯೋಗಾಸನ ಮತ್ತು ಲಘು ವ್ಯಾಯಾಮ
- ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಶಿಬಿರಗಳು
- ಪೆಡಲ್ ಕಿಟ್ಗಳ ವಿತರಣೆ
ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಧಿವಾತ, ಮಧುಮೇಹ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
02. ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು.
ಒಂಟಿತನವೇ ಹಿರಿಯರ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು. ಇದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು:
- ಪರಸ್ಪರ ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಹಂಚಿಕೆ
- ಭಜನೆ, ಹಾಡು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
- ಸಣ್ಣ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು
ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
03. ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯತೆ.
> ಪ್ರತಿ ಹಿರಿಯರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆಚರಿಸುವುದು ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ‘ನಾವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಹಿರಿಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
04. ಸರ್ಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮಾಹಿತಿ.
ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ:
- ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಪಿಂಚಣಿ
- ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ
- ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಮಾಹಿತಿ
ಗಳನ್ನು ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ವಾರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ?
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ವಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದಿನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಅವರ ದಿನಚರಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಸ್ತರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಸರ್ಕಾರ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದೆ.
- ಮೊದಲ ಹಂತ:
ಕೊಪ್ಪಳ, ಯಾದಗಿರಿ, ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 60 ಕೇಂದ್ರಗಳು - ಎರಡನೇ ಹಂತ:
240 ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ - ಮೂರನೇ ಹಂತ:
300 ಕೇಂದ್ರಗಳು
> ಒಟ್ಟಾರೆ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 600 ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಂತರ ರಾಜ್ಯದ ಇತರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಪ್ರತಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸುಗಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ‘ಪ್ರೇರಕರು’ ಎಂಬವರನ್ನು ಗೌರವಧನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು:
- ಹಿರಿಯರ ಹಾಜರಾತಿ
- ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ
- ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಯೋಜನೆ
ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಟಾಟಾ ಕಲಿಕಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲೇ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳು.
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರುವುದು ತುಂಬಾ ಸರಳ.
- ನಿಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅರಿವು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ.
- 60 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು ಆಗಿರಬೇಕು.
- ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರಾವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು
- ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸಬಹುದು.
ಪ್ರೇರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆಯೇ?
ಹೌದು. ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರು, ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮೂಲಕ ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಆಯ್ಕೆಯಾದವರಿಗೆ ಗೌರವಧನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ:
- ನಿಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ (PDO)
- ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಚೇರಿ
ಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ…
ಗ್ರಾಮ ಹಿರಿಯರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಬದುಕಿಗೆ ಕೇವಲ ಸೌಲಭ್ಯವಲ್ಲ, ಅದು ಗೌರವ, ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಸಂಕೇತ. ಸಮಾಜದ ಅಡಿಪಾಯವಾದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಯೋಜನೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುತ್ತಿದೆ.