ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇವಲ ಮನೆಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆ ಈಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ‘ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್’ ಯೋಜನೆ ಎಂಬ ಹೊಸ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.
ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ದೀದಿ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಳಿಕ, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೇವಲ ಸಹಾಯಧನ ಪಡೆಯುವವರಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ನೇರ ಮಾರಾಟದ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದೇ ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆ ಎಂದರೇನು?
ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಎಂದರೆ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮಾರ್ಟ್ (Self Help Entrepreneur Mart). ಇಲ್ಲಿ ‘ಶಿ’ ಎಂಬುದು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಮಳಿಗೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವತ್ತು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಮಟ್ಟದ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮಳಿಗೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಹಿನ್ನಲೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ತಯಾರಿಸುವ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಬೆಲೆ ಪಡೆಯದೆ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಕಾರಣ, ನಿಜವಾದ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ನೇರ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಪರ್ಕ, ಸ್ಥಿರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೆಲೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ.
ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳು.
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದು.
- ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
- ಮಹಿಳೆಯರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು.
- ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ನೇರ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದು.
- ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ದೀದಿ ಗುರಿಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುವುದು.
ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
1. ಸಮುದಾಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮಳಿಗೆಗಳು.
> ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಸಮುದಾಯದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಗಳು. ಲಾಭ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
2. ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ವಹಣೆ.
> ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಲಸ್ಟರ್ಗಳಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಮಹಿಳಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವೇದಿಕೆ.
> ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಕೈತೋಟದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಹಸ್ತನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್.
> ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಶಾಶ್ವತ ಮಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗುರುತು ರೂಪಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ನೇರ ಮಾರಾಟ – ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಇಲ್ಲ.
> ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಲಾಭ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ಪಾದಕರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ.
> ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟವಲ್ಲ, ನಿರಂತರ ಆದಾಯ ಸಿಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಪಾತ್ರ.
> ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
- ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಡಿಕೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.
- ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಧ್ಯಯನ.
- ಬ್ಲಾಕ್ಚೈನ್ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ.
> ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ?
- ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಯೋಜನೆ.
- ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯೆಯರು ಮಳಿಗೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
- ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹ, ಬೆಲೆ ನಿಗದಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಮೂಹವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ದೀನದಯಾಳ್ ಅಂತ್ಯೋದಯ ಯೋಜನೆ – NRLM ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ದೀದಿ ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ದೀದಿ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ.
> ಈಗಾಗಲೇ 1.5 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ದೀದಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಆದಾಯ ಮಿತಿ ದಾಟಿದ್ದಾರೆ. 2027ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 3 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ.
> ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆ ಈ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಲಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಪ್ರಭಾವ.
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.
- ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
- ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
- ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ.
> ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಚಳವಳಿ. ಸರಿಯಾದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತರೆ, ಈ ಯೋಜನೆ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಲಿದೆ.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ
> ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇವಲ ಉತ್ಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯದೆ, ಸಫಲ ಉದ್ಯಮಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ – ಈ ಮೂರು ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಶಿ-ಮಾರ್ಟ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗುಟ್ಟು.